22/04/2026
Sự Khiêm nhường đã được thể hiện qua kiến trúc như thế nào ?Trích dẫn một đoạn từ bia đá Thánh Đức Thần Công - Lăng vua Tự Đức.
"...Chung quanh là la thành được xây chỗ cao chỗ thấp tùy theo hình thế của gò núi nhưng đó đều do tay người làm cả, nhưng chưa bằng nhìn dãy núi ôm quanh bốn mặt, chỗ như bức tường, chỗ như bình phong, không xiên không hở, đây mới là la thành của thiên nhiên vậy. Ngoài có ba cửa là Vu khiêm, Tư khiêm và Thương khiêm trong có sáu cửa là Tất khiêm. Nhu khiêm, Huy khiêm, Năng khiêm, Mục khiêm và Liêm khiêm. Lại tùy sở thích hợp từng nơi từng lại mà làm giàn đậu, luống hoa, hàng cây, luống rau, làm hang động cho nai, đào ao cho cá. Tuy đất núi có vẻ xấu nhưng gieo trồng cũng dễ tốt, chăn nuôi cũng dễ phát triển, cũng có thể do khí đất ở đây khiên ra thế chăng.
Tên chung của nơi ấy gọi là Khiêm cung, sau này ắt gọi là Khiêm lăng. Lại sai làm miếu thờ thần để thờ cúng và ban sắc gọi miếu là Khiêm sơn thần.
Phàm tên gắn liền với nghĩa, không phải chỉ cốt cái tên mà thôi. Tại sao lấy cái Khiêm của ta mà khiến cho núi kia, nước kia, nhà cửa kia đều phải khiêm theo? Chung có khiêm chăng. Vả lại chúng biết gì? Gom lại mà định tên cho như thế thực chúng có chịu chăng? Mà sao ta lại chôn lấy chữ khiêm? Và khiêm ấy quả thực lòng nhân nhượng chăng?
Ôi! Khiêm là kính là nhường, có chỗ mà không ở, uốn mình xuống ngang với một ai là mang chịu ô nhục và tội lỗi như thể còn gì mà không nhường, không uốn mình, lại năng công đức gì mà chẳng khiêm? Vả chăng ta vốn quen giản dị, địa vị tuy ở chốn nhà vàng mà lòng thường như người áo vải. Trừ những buổi thiết triều phải dùng y phục đẹp đẽ, ngoài ra không có gì là lộng lẫy, tức cũng có nghĩa là có địa vị mà chẳng ở. Thêm vào đó, từ ngày xây cát cung này có lần sét đánh điện Hòa khiêm, dân đấy loan làm mê hoặc lòng người, xâm phạm đến đế khuyết, trời trách người oán bỗng dưng xảy đến, lòng ta còn lẽ nào mà chẳng dám chẳng khiêm?"
_______________________________________________________________________
How has Humility been expressed through architecture? The following is an excerpt from the Thánh Đức Thần Công stele at the Tomb of King Tự Đức:
"...The surrounding ramparts were built high or low following the natural contours of the hills, yet all were fashioned by human hands. They do not compare to the mountain range embracing the site from all four directions—in some places like a wall, in others like a screen—seamless and without gaps; this is truly the surrounding wall of Nature. On the outside, there are three gates: Vu Khiem, Tu Khiem, and Thuong Khiem. On the inside, there are six: Tat Khiem, Nhu Khiem, Huy Khiem, Nang Khiem, Muc Khiem, and Liem Khiem. Furthermore, depending on the suitability of each spot, bean trellises were erected, flower beds planted, rows of trees and vegetable plots laid out, caves fashioned for deer, and ponds dug for fish. Though the mountain soil appears poor, crops flourish easily and livestock thrive—perhaps due to the vital energy of this land.
The collective name for this place is Khiem Palace, and in the future, it shall surely be called Khiem Tomb. I also ordered the construction of a shrine to worship the spirits, bestowing upon it the title: The Shrine of the Khiem Mountain Spirit.
Generally, a name is bound to its meaning; it is not merely for the sake of the name itself. Why did I take my 'Khiem' (Humility/Modesty) and compel those mountains, those waters, and those buildings to follow suit? Do they possess humility? Moreover, what do they know? By gathering them under such a name, do they truly accept it? And why do I 'bury' myself in the word Khiem? Is that Khiem truly born from a heart of forbearance?
Alas! Khiem is respect and yielding—to have a position but not to occupy it, to humble oneself to the level of others, to bear humiliation and guilt as if there were nothing left not to yield, nothing not to humble. What merit can one claim that would not require humility? Furthermore, I have long been accustomed to simplicity; though my status resides in a golden palace, my heart is often like that of a commoner. Except for imperial court sessions where fine robes are required, there is nothing magnificent about my person, which is to say: possessing status but not dwelling in it.
Moreover, since the day this palace was constructed, lightning once struck Hoa Khiem Hall, and the commoners spread rumors that unsettled the people’s hearts, encroaching upon the imperial threshold. Heaven’s reproach and the people’s resentment suddenly arrived—how could my heart then dare not to be humble?"
---
photo by : Thiên Kỳ
