07/08/2026
N H À U
••••|||••••
Tại nhiều vùng nông thôn miền Bắc, những ngôi nhà có quỹ đất lớn từng thuộc về một đại gia đình, dòng họ đang dần được chia nhỏ cho các thế hệ kế tiếp để xây dựng nhà ở riêng. Cùng với những thay đổi trong nhu cầu sinh hoạt của thế hệ trẻ và quá trình đô thị hóa, hình thái cư trú cũng thay đổi: những mảnh đất dần thu nhỏ, các ngôi nhà cao tầng mọc lên thay thế những ngôi nhà vườn 1 tầng, đời sống gia đình dần được tổ chức theo hướng độc lập.
Nhà U tại Hoành Bồ, Quảng Ninh được hình thành từ một lựa chọn khác. Thay vì phân chia mảnh đất hơn 500m² thành nhiều lô riêng biệt, chủ nhà quyết định giữ nguyên toàn bộ khu đất và xây dựng một ngôi nhà chung cho ba thế hệ. Từ đó, dự án trở thành hành trình tìm kiếm một hình thức cư trú phù hợp với đời sống đương đại: nơi sự độc lập và gắn kết có thể cùng tồn tại, kiến trúc vẫn duy trì mối liên hệ với sân vườn, cảnh quan và những sinh hoạt gia đình quen thuộc.
Sự thay đổi của đời sống đương đại đã làm dịch chuyển nhiều thói quen sinh hoạt truyền thống. Người trẻ cần sự độc lập và riêng tư hơn trước, trong khi những hình thức gắn kết quen thuộc của gia đình miền Bắc vẫn hiện diện qua những bữa cơm đông đủ, các dịp lễ tết, hiếu hỉ hay những cuộc trò chuyện diễn ra quanh sân nhà và gian bếp. Từ quan sát ấy, nhóm thiết kế lựa chọn lấy con người làm điểm xuất phát, tìm kiếm sự cân bằng giữa nhu cầu cá nhân của mỗi thành viên và những giá trị gia đình vẫn được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Vì vậy, điều cần thiết không phải là rút ngắn khoảng cách giữa các thành viên, mà là tạo ra một khoảng trống vừa đủ để mỗi người được tự do trong nếp sống riêng, đồng thời vẫn cảm nhận được sự hiện diện của nhau.
Để tạo ra khoảng trống ấy, công trình được tổ chức thành ba khối chức năng độc lập bao quanh một khoảng sân chung lát gạch đỏ, gợi nhớ bố cục nhà ba gian truyền thống. Khối sinh hoạt chính của ông bà nằm ở trung tâm, trong khi khối thờ và khối ở của con cháu được bố trí ở hai bên, tạo nên một hình chữ U hướng nội. Mỗi khối hoạt động như một không gian sống riêng biệt, nhưng vẫn được bao bọc dưới cùng một mái nhà và kết nối bởi hệ hành lang chung. Sự tách biệt này không nhằm tạo ra khoảng cách, mà giúp các thành viên duy trì nhịp sống riêng trong khi vẫn cảm nhận được sự hiện diện của nhau qua sân nhà, mái hiên và những sinh hoạt thường nhật. Với nhóm thiết kế, khoảng trống không chỉ là phần còn lại sau khi xây dựng. Khoảng trống là công cụ định hình mối quan hệ con người.
Nếu khoảng trống là công cụ giúp cân bằng đời sống của nhiều thế hệ, thì thời gian là lớp giá trị được công trình tiếp tục gìn giữ và chuyển tiếp. Thay vì tái hiện hình ảnh nhà ở truyền thống như một ký ức của quá khứ, dự án tìm cách để những giá trị ấy tiếp tục tồn tại trong đời sống hôm nay. Nhóm thiết kế tìm thấy tinh thần ấy trong hình ảnh nhà ba gian Bắc Bộ - một mô hình sống nhiều thế hệ từng rất phổ biến trong ký ức của người Việt. Thay vì sao chép nguyên trạng, công trình giữ lại những nguyên tắc cốt lõi của kiểu nhà này: khoảng sân chung, mái hiên, mái ngói dốc và sự gắn kết giữa các thành viên trong gia đình.
Khối sinh hoạt chính gợi nhắc hình ảnh gian nhà trung tâm của nhà ba gian truyền thống. Tuy nhiên, thay vì tổ chức thành những không gian tách biệt với chức năng cố định, khu vực này được chuyển hóa thành một không gian liên thông gồm phòng khách, bếp và phòng ăn, phù hợp với nhịp sống đương đại. Các khối ở được tách riêng để đáp ứng nhu cầu riêng tư ngày càng rõ rệt của nhiều thế hệ, trong khi mái lớn bao bọc toàn bộ công trình vẫn duy trì cảm giác “chung sống dưới một mái nhà”.
Tinh thần tiếp nối ấy cũng hiện diện trong cách công trình sử dụng vật liệu và tổ chức không gian. Mái ngói đỏ, sân gạch, hiên nhà hay lớp tường bê tông trộn rơm gợi nhắc những hình ảnh quen thuộc của nhà ở nông thôn Bắc Bộ, nhưng được diễn giải bằng ngôn ngữ kiến trúc đương đại, tối giản và khúc chiết hơn.
Khoảng hiên nhìn ra sân chung là nơi thời gian được cảm nhận rõ nhất. Nơi đây chứng kiến những đổi thay của thời tiết và đời sống: nắng rồi lại mưa, những dịp Tết quây quần bên nồi bánh chưng, tiếng trẻ nhỏ lớn dần theo năm tháng hay dáng ông bà lặng lẽ ngồi nhìn sân nhà mỗi chiều. Đó không phải thời gian của ký ức, mà là thời gian đang tiếp tục diễn ra trong đời sống thường ngày.
Không chỉ là tên gọi của công trình, "Nhà U" còn là cách gia đình lựa chọn gìn giữ sự gắn kết trên cùng một mảnh đất. Từ đó, dự án thử nghiệm một mô hình cư trú nơi sự độc lập và kết nối có thể cùng tồn tại. Con người tạo nên nhu cầu. Khoảng trống tạo nên mối quan hệ. Thời gian trao cho kiến trúc ý nghĩa tiếp nối.
-
Công trình: Nhà U
Diện tích: 500m2
Địa điểm: Hoành Bồ, Quảng Ninh
Khách hàng: Mr. Thu
KTS chủ trì: Nhựt Nguyễn | Quỳnh Phan
Nhóm thiết kế: Trọng Tín | Quỳnh Hương
Quản lý dự án: Minh Anh
Thi công: Anh Thiêm | Anh Lai | Anh Huy | Anh Truyền | Anh Bằng | Anh Tuấn
Diễn họa: Mỹ Trâm | Trọng Nghĩa
Hình ảnh: Nguyễn Nhật Anh Chương
Nội dung: Hagomani
