21/06/2026
KHO TÀNG QUÝ GIÁ NHẤT CỦA CHÚNG TA
Trong số 25 tâm sở tịnh hảo, mười chín (tâm sở) luôn luôn phối hợp với các tâm thiện.
Chúng làm cho tâm thành tịnh hảo hay đẹp.
🌷 (1) Saddhā — tín, đức tin, sự trong sáng của tâm;
🌷 (2) Sati — niệm;
🌷 (3) Hiri — tàm hay sự hổ thẹn thuộc về đạo đức;
🌷 (4) Ottappa — quý hay sự sợ hãi thuộc về đạo đức;
🌷(5) Alobha — vô tham, lòng quảng đại;
🌷(6) Adosa — vô sân, thiện chí;
🌷(7) Tatramajjhattatā — xả, sự quân bình tâm
🌷Và sáu cặp liên quan đến các trạng thái an tịnh (passaddhi), khinh (lahutā), nhu (mudutā), thích (kammaññatā), thuần (paguññatā), và chánh trực (ujukatā) của tâm và các tâm sở.
Tất cả những tâm sở này làm cho tâm trong sáng, thanh tịnh, an tịnh, bình yên, nhẹ nhàng, và chánh trực. Như vậy, nếu các tâm sở này sanh trong tâm hay nói khác hơn nếu chúng ta có thể phát triển được các tâm thiện, chúng ta sẽ sống một cách bình yên và hạnh phúc.
Trong nhóm tâm sở kể trên, ‘tín’ hay ‘niềm tin’ được xem là thủ lĩnh. Nếu chúng ta có thể phát triển được Saddhā hay niềm tin nơi Tam Bảo — Phật, Pháp, Tăng — tất cả nhóm mười chín tâm sở này sẽ cùng sanh trong tâm, và chúng sẽ đẩy lui các tâm sở bất thiện.
Lúc ấy tâm lập tức trở nên thanh trong, an tịnh, mát mẻ và bình yên. Như vậy, ‘Tín’ được so sanh với viên tịnh thủy châu vô giá của Vua Chuyển Luân Vương.
Cũng như viên tịnh thủy châu, khi đặt vào trong nước nóng và dơ bẩn, sẽ làm cho tất cả chất dơ lắng xuống, hơi nóng bốc đi và nước lập tức trở nên trong mát như thế nào thì Tín cũng vậy, sẽ diệt mọi hoài nghi, tham lam, sân hận cũng như các phiền não khác và làm cho tâm thanh tịnh, mát mẻ ngay tức thì.
‘Tín’ trong đạo Phật không phải là niềm tin mù quáng; tín phải luôn luôn đi kèm với sự hiểu biết chân chánh và hợp lý.
Do đó, một người có đức tin (saddhā) nơi Tam Bảo sẽ đảnh lễ Phật, Pháp, Tăng một cách cung kính và thường xuyên làm những việc phước thiện.
Nhờ vậy mỗi ngày họ tích tạo được hàng tỷ thiện nghiệp. Những thiện nghiệp này sẽ cho quả lành trong nhiều kiếp sống bắt đầu từ chính kiếp hiện tại này.
Chính vì vậy chúng ta thấy, khi dạ-xoa Āḷāvaka hỏi Đức Phật kho tàng quý giá nhất mà con người có thể sở hữu là gì, Đức Phật đã trả lời Tín (saddhā) là kho tàng quý nhất một người có thể sở hữu.
‘Niệm’ (sati) cũng là một kho tàng vô giá khác con người có thể có. Niệm là sự chú tâm đến những việc thiện, chẳng hạn như nhớ những điều thiện mình đã làm và những điều thiện mình phải làm, chăm chú lắng nghe pháp, tập chú vào đề mục thiền để lúc nào cũng hay biết nó, và có sự hay biết ở sáu cửa giác quan để ghi nhận những gì mình đang quan sát như ‘thấy, thấy’ hay ‘nghe, nghe’, v.v... nhằm chặn đứng những phiền não không cho đi vào trong tâm.
Chỉ những hình thức chú tâm liên quan đến những vấn đề thiện như vậy mới được gọi là ‘sati’ hay ‘Niệm’. Niệm đúng nghĩa như vậy cũng được gọi là ‘appamāda’, sự thận trọng, chú ý, tỉnh thức’.
Hàng ngày Đức Phật thường nhắc nhở các đệ tử của ngài:
“Appamādena bhikkhave sampādetha.”
“Này các Tỳ-kheo, đừng quên hoàn thành mọi thiện nghiệp một cách chuyên cần và chú niệm.”
Cũng vậy, khi một vị Tỳ-kheo truyền giới cho người tại gia cư sĩ, vị ấy luôn luôn nhắc họ giữ giới một cách thận trọng với chánh niệm. Cuối nghi thức truyền giới vị ấy sẽ nói: “Appamādena sampādetha”, nghĩa là “đừng quên hoàn thành mọi thiện nghiệp một cách chuyên cần và chú niệm.”
Sống với sự thận trọng, chú tâm là một cách sống rất quý giá vì mỗi phút bạn có thể kiếm được hàng tỷ thiện nghiệp nhờ có sự chú niệm này.
Sẽ là tốt hơn nếu một người có thể sống với ‘Bốn Niệm Xứ’ ‘Tàm’ (hirī) và Quý (ottappa) cũng rất giá trị vì chúng ngăn không cho chúng ta làm điều ác. Cảm thấy hổ thẹn khi làm điều ác là Hirī (tàm) và cảm thấy sợ hãi khi làm điều ác là Ottappa (Quý).
Tàm thể hiện rõ ràng nơi những người biết quý trọng đức hạnh và phẩm giá của mình. Quý thể hiện rõ ràng nơi những người biết kính trọng cha mẹ, thầy tổ, bạn bè và quyến thuộc của mình.
Tàm và Quý là dấu hiệu phân biệt con người với con thú, nó không cho phép họ đắm mê trong những dục vọng bất thiện, nhất là quan hệ tình dục phi luân giữa mẹ và con trai, cha và con gái, ngay cả vào thời kỳ mà nền văn minh còn rất thấp. Vì thế chúng được gọi là ‘Lokapāla Dhamma’, tức ‘Pháp Hộ Trì Thế Gian.’
Tín, Niệm, Tàm, Quý được kể trong bảy đức hạnh của một bậc chân nhân, và chúng cũng được kể trong Thất Thánh Tài hay bảy tài sản của một bậc thánh. Chúng ta cần phải phát triển bốn đức hạnh này với sự tinh tấn tích cực để hoàn thiện những phước nghiệp sự, mở rộng tri kiến và trí tuệ về Pháp để trở thành một bậc chân nhân đích thực.
Tín, tấn, niệm, định, và tuệ tiêu biểu cho Ngũ Căn và Ngũ Lực, năm sức mạnh tinh thần có thể được tổ chức thành những lực lượng thiện để chiến đấu với những thế lực ác như ‘Năm Triền Cái’ (nīvaraṇas) và ‘Mười Phiền Não’ (kilesās) một cách thành công.
Vô tham (alobha), vô sân (adosa) và vô si (amoha) là ba căn thiện. Chúng là cội gốc của những thiện nghiệp, và cần phải được phát triển thường xuyên bằng cách bố thí (dāna), trì giới (sīla), và hành thiền (bhāvanā).
Vô sân cũng có nghĩa là lòng khoan dung, tha thứ, và tình thương hay tâm từ; đây là những đức rất cao quý và tốt đẹp.
Thế gian thường nói, “Tha thứ là (đức của bậc) siêu nhân” và “Chúa là tình thương”.
Từ, bi, hỷ, xả tiêu biểu cho bốn vô lượng tâm hay bốn phạm trú (brahma vihāra), mà chúng ta cũng cần phải phát triển vì chúng rất hữu ích và giá trị trong giao thiệp hàng ngày.
Có được bốn pháp này có nghĩa là chúng ta đang sống trong bình yên và hạnh phúc.
Khi thực hành thiền tâm từ, chúng ta niệm tưởng:
“Sabbe sattā averā hontu, avyāpajjhā hontu, anighā hontu, sukhi attanaṁ parihārantu = Nguyện cho tất cả chúng sanh thoát khỏi sự thù hận, thoát khỏi khổ tâm, thoát khỏi khổ thân, được khỏe mạnh và an vui, hạnh phúc.”
Trong tu tập tâm bi, chúng ta niệm tưởng:
“Sabbe sattā dukkhāmuñcatu = Nguyện cho tất cả chúng sanh được thoát khỏi khổ đau.”
Để tập luyện tâm hỷ, chúng ta phải thực lòng hoan hỷ đối với những thành công của mọi người và niệm tưởng:
“Sabbe sattā yathā laddha sampattito = Nguyện cho tất cả chúng sanh giữ được những lợi lộc và thành công của họ lâu dài.”
Trong việc thực hành tâm xả, chúng ta giữ tâm quân bình và niệm tưởng:
“Sabbe sattā kammassakā = tất cả chúng sanh có nghiệp là sở hữu của họ.” Hay “Số phận của tất cả chúng sanh là do nghiệp quy định.”
Sách: 🌅 CHÁNH KIẾN VỂ CUỘC ĐỜI
