09/03/2026
Na prośbę administratora grupy Zamek Chobienia i Ruiny Zamku w Lipie wrzucam bardzo duży skrót badań architektonicznych przeprowadzonych przeze mnie na zamku w Lipie jesienią 2017 roku. Badania były uzupełnione przez punktowe badania archeologiczne prowadzone przez Tomka Olszackiego. Niniejszy tekst jest mocnym uproszczeniem i streszczeniem, stąd przepraszam za niedomówienia i uproszczenia.
Pierwszym właścicielem Lipy był Henryk von Lipa wzmiankowany w 1309. Później Lipa należała do rodzin von Schirmer , von Zedlitz i von Reibnitz. W 1836 roku zdewastowany zamek zakupił baron Rudolf von Stillfried-rattonitz, a następnie trafił do rodu von Kramsta.
Zamek stoi na kulminacji skalnej i składa się z wieży mieszkalnej otoczonej od zachodu i południa ruinami skrzydeł mieszkalnych. Od południowego wschodu dostawiony jest budynek kuchni. Od strony zachodniej teren wypłaszcza się i tworzy obszerny dziedziniec zamkowy otoczony niewysokimi murami oraz murami dawnego spichlerza.
Faza I: po połowie XIV wieku
w najwyższej części skalistego wzgórza wybudowano wieżę mieszkalną na planie zbliżonym do kwadratu (6,40x6,80m) otoczona pierścieniem murów obronnych. Wieża miała pierwotnie 2 lub 3 kondygnacje murowane (nie można wykluczyć kolejnej kondygnacji wykonanej w drewnie). Wnętrze dzielone było stropami i doświetlone było przez okna szczelinowe.
Wieża otoczona była murem obronnym na planie owalu, którego fragmenty wciąż wystają spod południowej i północnej części założenia.
Faza II: po połowie XV wieku
Obiekt został rozbudowany, głównie w kierunku południowym.
Wieża otrzymała sklepienia - kolebkowe nad parterem i dekoracyjne krzyżowo-żebrowe nad osadzone na piaskowcowych wspornikach nad piętrem. Przebito również nowe wejścia do obiektu.
Częściowo wykuto,a częściowo wykorzystano zagłębienia w skale na wstawienie dwóch piwnic - po zachodniej i południowej stronie. Od strony wschodniej wyburzono fragment muru i wybudowano masywny budynek kuchni połączony z wieżą mieszkalną serią pomieszczeń umieszczonych między nią a murem obronnym. Sam budynek kuchni wyposażony był w piec chlebowy lub wędzarnię.
Od strony zachodniej do muru obronnego dostawiono kwadratowy budynek pełniący funkcję bramy lub baszty przy bramie
Faza III: połowa XVI wieku
Zmiany skupiają się głównie na poprawie komfortu zamieszkiwania. M.in. od strony zachodniej dostawiono sień i klatką schodową umożliwiającą dostęp z dziedzińca na 1 kondygnację wieży. Otwory ozdobiono kamieniarką z profilem fasciowym
Faza IV: 2 połowa XVII wieku
W kuchni wyburzono komin butelkowy, podniesiono poziom użytkowy o około 1,5m co wiązało się z przekuciem nowych otworów okiennych i montażem kamiennych rynien odprowadzających nieczystości. Całość zwieńczył nowy komin w kształcie piramidy.
Mur od strony zachodniej został wyburzony a sucha fosa zasypana.
W wieku XVIII zamek podupada i stopniowo chyli się ku ruinie.
Faza V: lata 1836-41
Od strony północnej nad średniowieczną piwnicą i z wykorzystaniem starszych murów powstaje nowy dwukondygnacyjny dom zwieńczony dwuspadowym dachem opartym na schodkowych szczytach. Od strony południowej również powstaje jednokondygnacyjny budynek.
Wieża zostaje podwyższona o jedna kondygnację i zwieńczona krenelażem. We wnętrzu znika krzyżowo-żebrowe sklepienie w którego miejscu pojawiają się drewniane stropy
Obiekt na pewno wymaga badań archeologicznych na większą skalę.
Do lat 60 tych w bliskim sąsiedztwie stała druga wieża, najpewniej również o średniowiecznym pochodzeniu.
