Центар за истражување на предисторијата / Center for Prehistoric Research

Home
Macedonia
Скопје
Центар за истражување на предисторијата / Center for Prehistoric Research

CPR’s members are archaeologists who study Paleolithic, Neolithic, Chalcolithic, Bronze Age and Iron Age from different aspects.

Центарот за истражување на предисторијата (ЦИП) е организација насочена кон проучување и презентирање на сите предисториски периоди констатирани во Македонија, но и пошироко. Имајки го предвид богатото културно наследство од овој период, примарната цел на ЦИП е да овозможи темелно разбирање на животот на предисториските заедници преку примена на повеќе научни методи. Во ЦИП членуваат археолози кои

што од разни аспекти ги истражуваат палеолитот, неолитот, халколитот, бронзеното и железното време. Во рамки на нивните активности се проучуваат и презентираат археолошките локалитети, материјалната култура, хронологијата и географските обележја во предисторијата, за да понатаму истите се толкуваат преку примената на тековните теориски модели. Покрај своите истражувачки активности ЦИП организира научни трибини, работилници и конференции преку кои се актуелизираат проблемите во предисториската археологија, а воедно публикува и изданија со што се презентираат најновите сознанија за културно наследство во Македонија.

Центарот за истражување на предисторијата соработува со неколку домашни и меѓународни институции и создава платформа за идно вмрежување во проекти каде темелно ќе се проучува и презентира овој период. Во рамки на овие соработки се вршат обуки на студенти и млади професионалци преку нивно вклучување во теренски истражувања, лабораториски анализи, стручни публикации и јавни научни настани. Како резултат на овие активности, ЦИП значително делува во примената на нови научни пристапи и етички норми во македонската археологија. На тој начин, со презентирањето на културното наследство преку истражување, научни дебати и публикации, ЦИП директно влијае врз популаризирањето на предисторијата и заштитата на локалитетите и материјалната култура од овој период. ЦИП има за цел да ја интензивира соработката меѓу стручњаците и институциите со што се зацврстуваат научната етика и истражувачките методи применети во предисториската археологија.

Реализирани активности

Истражувања:
- Археолошки истражувања на локалитетите:
Врбјанска Чука кај с. Славеј, Велушка Тумба кај Породин, Влахо кај Живојно и
Плоча-Голем Град кај Пештани
- Геомагнетно скенирање на неолитски тумби во Пелагонија
- Ц-14 анализи на примероци од пелагониски тумби во Универзитетот во Берн,
Универзитетот во Севиња, Универзитетот во Бристол итн.
- Архоботанички анализи на органски примероци од Врбјанска Чука, Велушка
Тумба и Влахо во Универзитетот во Базел, Универзитетот во Белград,
Германскиот археолошки институт и Универзитетот на Јужна Бохемија
- НИНАВА: тригодишен проект за усовршување на археолошките и
хронолошките методи на предисториски населби крај вода
- Археозоолошки анализи на коскени остатоци од Влахо кај Живојно
- Мапирање на неолитски тумби во Пелагонија
- Изработка на фотограметриски и висински модели на Врбјанска Чука
- 3Д моделирање на пелагониските тумби кај Добромири, Трн, Боротино и
Врбјанска Чука

Конференции и предавања:
- Седумдневен меѓународен научен собир во Скопје, Охрид и Битола ‘Prehistoric Wetlands and Lakes: bringing forward dendrochronology in archaeology’
- Археолошка конференција „Неолитот во Македонија I-V“
- Археолошка конференција „Prehistory in Macedonia“
- Археолошка конференција „Prehistory in the Balkans“
- Научен собир „Култ кон култот“
- Предавања на Софија Стефановиќ (Универзитет во Белград), Костас Котсакис
(Универзитет Аристотел), Јаромир Бенеш (Универзитет на Јужна Бохемија),
Васил Никоков и Крум Бачваров (Бугарска академија на науките), Алберт
Хафнер (Универзитет во Берн), Андреј Мазукриевич (Музеј „Ермитаж“) и други.
- Предавања и презентации на членови на ЦИП на Универзитетите во
Барцелона, Рим, Берн, Вилнус, Љубљана, Џенова и др., Музеј „Ермитаж“, и разни
институти низ Европа и Балканот

Обуки:
- Усовршување на методи на ископување на водоземни локалитети, Сертеја (Русија)
- Усовршување на методи на ископување на водоземни локалитети, Бургажи (Швајцарија)
- Летна школа за археоботаника, Прилеп
- Работилница за дендрохронологија, Охрид
- Усовршување на методи на ископување тумби во Пелагонија

Изданија:
- Зборник на трудови „Неолитот во Македонија I-V: нови сознанија и
перспективи“
Зборник на трудови „Prehistory in Macedonia“
- Книга со апстракти од конференцијата ‘Prehistoric Wetlands and Lakes: bringing
forward dendrochronology in archaeology’
- Монографија „Грнчарица“ на Дарко Стојановски
- Монографија „Македонски бронзи“ на Никос Чаусидис

Изложби:
- „Ново доба: животот на мајките и бебињата во неолитот на Балканот“, изложба
на Биосенс Институтот во Нови Сад (Србија)
- „Жени, мајки и божици: јазици и универзални метафори во предисториската
уметност“, изложба на Археолошкиот музеј во Удине (Италија),

Соработници:

• Универзитет во Базел
• Музеј „Ермитаж“
• Германски археолошки институт
• Институт Биосенс
• Универзитет во Берн
• Археолошки музеј во Удине
• Шпански истражувачки совет
• Киевски универзитет
• Принципат - Краков
• Институт Макс Планк
• Универзитет на Јужна Бохемија
• Универзитет во Оксфорд
• Слободен универзитет Берлин
• Археолошки музеј на Македонија
• Завод и музеј - Битола
• Завод и музеј - Прилеп
• Завод и музеј - Охрид
• Завод и музеј - Штип
• Музеј на град Скопје
• Институт за старословенска култура

----------------------------------------------------------------------

The Center for Prehistoric Research (CPR) is an organization dedicated to study and presentation of all prehistoric periods in Macedonia and in the wider region. Considering the rich cultural heritage from this period, CPR’s primary goal is to enable a thorough understanding of the life of the prehistoric communities while applying numerous scientific methods. Within their activities, archaeological sites are being studied and presented, as are the material culture, chronology and the geographical features of prehistory, so they could be interpreted applying the current theoretical models. Apart from the research activities, CPR organizes scientific round tables, workshops and conferences that actualize the problems of prehistoric archaeology. Moreover, CPR publishes editions that present the latest acknowledgments regarding the cultural heritage in the Republic of Macedonia. CPR cooperates with several domestic and international institutions and creates a platform for a future networking in projects that will thoroughly examine and present this period. Within these cooperation students and young professionals are being trained through inclusion in field research, lab analyses, expert publications and public scientific events. As a result of these activities, CPR significantly impacts the application of new scientific approaches and ethical norms in the Macedonian archaeology. Thus, by presenting the cultural heritage through research, scientific debates and publications, CPR has a direct influence over the popularization of prehistory and the protection of sites and material culture originating from this period. CPR’s aim is to enhance the cooperation among experts and institutions that will strengthen the scientific ethics and the research methods applied in prehistoric archaeology. Current and past activities

Research:
• Archaeological excavation on the sites of
Vrbjanska Čuka-Slavej, Veluška Tumba-Porodin, Vlaho-Živojno, Ploča-Peštani
• Geo-physical scanning of Neolithic tells in Pelagonia
• Carbon 14 dating of samples from Pelagonian tells performed at the University
of Seville, University of Bristol and University of Bern
• Archeobotanical analyses of organic samples from Vrbjanska Čuka, Veluška
Tumba and Vlaho performed at the Universitz of Basel, Universitz of Belgrade,
German Archaeological Institute and University of South Bohemia
• NEENAWA: three-year project for improving archaeological and chronological
methods in research of prehistoric wetland sites
• Archaeozoological analyses of animal remains at site of Vlaho
• Neolithic tell mapping in Pelagonia
• Creation of a photogrammetric and elevation models of Vrbjanska Čuka
• 3D models of Pelagonian tells near Dobromiri, Trn, Borotino and Vrbjanska Čuka

Conferences and lectures:
• "Prehistoric Wetlands and Lakes: bringing forward dendrochronology in archaeology", a week-long international academic conference in Skopje, Ohrid and Bitola
• "Neolithic in Macedonia I-V", archaeological conference
• "Prehistory in Macedonia", archaeological conference
• "Prehistory in the Balkans“, archaeological conference
• "A Cult of Cult", scientific meeting
• Lectures of Sofija Stefanović (university of Belgrade), Kostas Kotsakis (Aristotle
University), Jaromír Beneš (University of South Bohemia), Vasil Nikolov and Krum
Bacvarov (Bulgarian Academy of Sciences), Albert Hafner (University of Bern),
Andrej Mazurkievic (Hermitage Museum) etc.
• Lectures and presentations of CPR members at the Univen Barcelona, Rome, Genova, Bern, Vilnius, Ljubljana etc, Hermitage Museum, and at many institutes in Europe and the Balkans

Trainings:
• Developing excavation methods for wetland sites, Serteya (Russia)
• Developing excavation methods for wetland sites, Burgäschi (Switzerland)
• Archeobotanics Summer School, Prilep (Macedonia)
• Dendrochronology Workshop, Ohrid (Macedonia)
• Developing excavation methods of tells in Pelagonia (Macedonia)

Publications:
• "Neolithic in Macedonia I-V", edited book
• "Prehistory in Macedonia", edited book
• Book of abstracts of presentations at "Prehistoric Wetlands and Lakes: bringing
forward dendrochronology in archaeology conference"
• "Grnčarica", by Darko Stojanovski
• "Macedonian Bronzes", by Nikos Chausidis

Exhibitions:
• "New Age: the life of mothers and babies in the Neolithic Balkans" exhibition of
Biosense Institute in Novi Sad (Serbia)
• "Women, mothers and goddesses: languages and universal methaphores in the prehistoric art" exhibition of the Archaeological Museum of Udine (Italy)

Partners/Associates:

• German Archaeological Institute
• Spanish Research Council
• University of Bern
• University of Basel
• Hermitage Museum
• University of South Bohemia
• Biosense Institute
• Udine Archaeological Museum
• Kiev University
• University of Belgrade
• Principat - Krakow
• Max Planck Institute
• University of Oxford
• Free University of Berlin
• Archaeological Museum of Macedonia
• Institute and Museum - Bitola
• Institute and Museum - Prilep
• Institute and Museum - Ohrid
• Institute and Museum - Štip
• Museum of the City of Skopje
• Institute of Old Slavic Culture

15/04/2026

Во март го изведовме геoфизичкото скенирање на предисториски тумби во Пелагонија и Скопско. Оваа децениска соработка со нашите полски колеги, Завод и музеј - Прилеп и Музеј на град Скопје, повторно резултираше со извонредни резултати за просторната организација на тумбите.

Првичните сознанија упатуваат на фактот дека постојат јасни регионални разлики во организирањето на неолитските и халколитските населби, особено во домен на поставувањето на рововите коишто нив ги опкружувале. Ваквите резултати, кои континуирано ги добиваме во последните десетина години, потврдуваат дека предисториските села биле планирани и мошне прецизно организирани населби со правилен распоред на куќи, некогаш заштитени дури и со шест прстени од ровови.

23/02/2026

Беше голема чест да учествуваме со ЦИП на археолошкиот симпозиум во Австриската академија на науките. На него ги претставивме најновите сознанија од нашите истражувања на неолитот во Пелагонија и за првпат пред јавноста споделивме дел од новите откритија на археолошките локалитети Влахо, Врбјанска Чука и Велушка Тумба.

На овој симпозиум организиран од Австрискиот археолошки институт, учествуваа некои од најеминентите истражувачи на неолитот во Анадолија и Југоисточна Европа, така што беше особена привилегија да се посведочат и извонредните резултати од тековните истражувања во овие региони.

Повеќе информации за симпозиумот и програмата на следниот линк:

https://www.oeaw.ac.at/fileadmin/Institute/OEAI/userupload/OEAW-OeAI_SympNeol_Feb2026_final.pdf

05/02/2026

Со Завод и музеј - Прилеп минатата година ја организиравме изложбата „Врбјанска Чука: зрно по зрно, погача“ и за неа подготвивме водич. Сега тој е достапен бесплатно и може да се спушти на линкот подолу.

Оваа публикација во издание на Завод и музеј - Прилеп, дава краток преглед на досегашните сознанија поврзани со десетгодишното истражување на локалитетот Врбјанска Чука. Во неа е направен избор на најбитните археолошки контексти, резултати од мултидисциплинарните анализи и најрепрезентативните артефакти, а кои воедно беа и претставени на изложбата.

Веруваме дека овој водич ќе ве запознае потемелно со Врбјанска Чука и ќе придонесе кон натамошно афирмирање на овој значаен локалитет, заедно со идните истражувања, публикации и изложби.

📸 Адам Ваго (Филдов музеј)

https://www.academia.edu/161294482/Vrbjanska_%C4%8Cuka_zrno_po_zrno_poga%C4%87a_Vrbjanska_%C4%8Cuka_grain_by_grain_a_loaf?fbclid=IwY2xjawPxR_9leHRuA2FlbQIxMABicmlkETF4YXdQdDg3U0kwZUZkN1lRc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHmBjZ4nXtTvC-b_VX8ZO2x5LDagTUI7JHo1sBdWtXqXgDZLZogcZVnlLVPG4_aem_hM-AHyv-DpJcRKloo4AB7g

19/01/2026

Со колегите од Германија и САД ја организираме сесијата за декорирањето на предисториската керамика, а која е во рамки на следниот Собир на Европската асоцијација на археолозите. Собирот ќе се одржи од 26-ти до 29-ти август 2026 година во Атина и претставува еден од централните настани на европската археологија, каде што се презентираат тековните сознанија и се остваруваат нови соработки.

Повикот за учество на сесијата е отворен за сите археолози и рокот на пријавување апстракти е до 5-ти февруари. Во меѓувреме, на посочената адреса може да се контактираат организаторите за сите детали поврзани со темата и сесијата.

14/01/2026

И оваа година ја организираме Летната археолошка школа заедно со нашите колеги од Универзитетот во Келн, Институтот за археологија во Тирана и Универзитетот во Нови Сад. После одличните искуства со минатогодишната школа, сметавме дека би била одлична можност македонските, албанските, српските и германските студенти заедно да учат за најновите пристапи во мултидисциплинарната археологија.

Во прилог споделуваме неколку фотографии од минатогодишната школа, а подолу може да ги прочитате сите информации и упатството за аплицирање. Рокот е до 6-ти февруари.

ARCHAEOLOGY IN THE WESTERN BALKAN; CURRENT RESEARCH METHODS

We are delighted to announce an archaeological Summer school in Pogradec, Albania, in the summer of 2026. Over two weeks, this Summer school teaches an overview of modern archaeological methods from fieldwork through material study to publication and communication to the public. The Summer school combines lectures, workshops and excursions to archaeological sites in Albania, North Macedonia and Greece. With student participants from four countries and teachers from six countries, the Summer school will foster international networks in Archaeology. Have a look at photos from our 2025 Summer school on Instagram: .

To see the 2025 program (the 2026 program will be similar), please see the Summer school website: archaeologybalkansummerschool.com. This website will constantly be updated as the 2026 program takes shape.

This Summer school is generously funded by the German Academic Exchange Service (DAAD) which covers travel, accommodation and food for participants. With funded places for 16 participants from Albania, North Macedonia, Serbia and Germany, this Summer school is open to Archaeology students from beginners (first year BA) to more advanced students (MA).

To participate in this summer school, you need to:
− be enrolled in an Archaeology degree at a university in Albania, North Macedonia, Serbia or Germany
− be familiar enough with English to follow lectures and practical instructions
− be available to participate for the entire duration of the Summer school
− have ID (passport, national ID card) that allows you to enter Albania as well as North Macedonia and Greece, where we’ll go on trips
− pass our selection process, since we’ll likely have more applicants than places

To apply for this Summer school, please email us by 6 February 2026 at [email protected] with the following materials:
− a motivation letter telling us why you would like to participate in this Summer school
− a CV with your archaeological education and work experience inside and outside of archaeology

Please note that we are dedicated to increasing diversity in Archaeology by facilitating the participation in this Summer school by students with chronic illnesses, disabilities, mental health conditions; and students with care responsibilities (children, relatives). If you have special requirements around your participation in this Summer school, please contact us early; we’ll do what we can to support you. You can either email the Summer school email address or contact individual members of the organisation team. Of course we will keep all personal information about you strictly confidential.

Organisation team:
Prof. Lorenc Bejko, University of Tirana, [email protected]
Assoc. Prof. Esmeralda Agolli, University of Tirana,
[email protected]
Dr. Edlira Andoni, Institute for Archaeology at the Academy of Sciences of
Albania, [email protected]
Assoc. Prof. Goce Naumov, Center for Prehistoric Research,
[email protected]
Kristina Penezić, University of Novi Sad, [email protected]
Dr. Jana Anvari, University of Cologne, [email protected]
Dr. Patrick Willett, University at Buffalo, [email protected]
Viktoria Fries, University of Cologne (organisational assistant for this Summer
school), [email protected]

26/12/2025

Им благодариме на сите што помогнаа во публикувањето и промовирањето на монографијата „Со злато против смртта“ и особено на Националниот археолошки музеј што ги отвори портите на храмот на древноста, во кого заеднички го организиравме овој несекојдневен настан.

Особено ни е драго за големиот интерес на прекрасните гости кои со особено љубопитство го следеа промовирањето на ова дело и разговорот околу неговите најбитни содржини. За нив вредеше да се подготви оваа еднодневна изложба, а која веруваме ги доближи поблиску до златните апликации користени при архајските погребувања во Македонија.

За оние што не беа во можност да дојдат на овој настан, споделуваме неколку фотографии од промоцијата и изложбата со реплики на златните апликации, а кои ги изработи авторот на оваа монографија, проф. Никос Чаусидис.

📸 Милица Коцева - Национален археолошки музеј

20/12/2025

Подготвени сме за вечерашната изложба и промоција на книгата „Со злато против смртта“ на Никос Чаусидис. Повелете во Националниот археолошки музеј во 19 часот.

📸 Милица Коцева - Национален археолошки музеј

19/12/2025

Утрешната промоција на книгата „Со злато против смртта“ ќе биде проследена и со изложба на амбиентални реконструкции на архајските златни маски и апликации, а кои ги изработи авторот на ова дело, проф. Никос Чаусидис.

Покрај бројните научни придобивки, еден од најголемите придонеси на оваа монографија е тоа што, за првпат приложува темелна реконструкција на положувањето златни апликации при архајските погребувања. Во таа насока е изложбата која ја организираме заедно со Националниот археолошки музеј, односно да претстави како изгледале овие иконични предмети кога се поставувале врз древните покојници.

Повелете на 20-ти декември (19:00) во Националниот археолошки музеј на промоцијата на оваа мошне интригантна книга, која ги истакнува слоевитите значења на едни од најрепрезентативните археолошки предмети во Македонија. Воедно ќе можете да ја видите и изложбата со нивни реплики, екслузивно отворена само за оваа пригода.

17/12/2025

Во сабота е промоцијата на нашето ново издание, монографијата „Со злато против смртта“ на проф. Никос Чаусидис. Тоа е прва книга во која на едно место се обработуваат сите златни маски и облоги од архајските погребувања откриени во целиот географски регион Македонија.

Покрај проучувањата на типологијата и културните карактеристики на овие артефакти, во книгата се прават дијахронски аналогии и опсежни семиотички анализи. На тој начин се приложуваат мошне интересни толкувања на симболичките значења со кои изобилуваат овие импресивни предмети. За типолошките, културните и семиотичките аспекти на архајските златни маски и апликации, на промоцијата ќе говорат нашите истакнати стручњаци д-р Перо Арџанлиев и д-р Игор Ефтимовски. Овие загадочни компоненти на златните предмети ќе бидат илустративно елаборирани низ разовор со авторот, со што и ќе се претстави содржината на книгата.

Повелете оваа сабота во Националниот археолошки музеј со кого ни претставува задоволство да ја организираме промоцијата на новата монографија на проф. Никос Чаусидис. Настанот ќе започне во 19:00 часот и ќе биде проследен со изложба на амбиентални реконструкции на археолошките предмети обработени во ова монументално дело.

12/12/2025

Златните маски се во фокусот на нашето ново издание, монографијата на проф. Никос Чаусидис „Со злато против смртта: иконографија и семиотика на раноантичките златни погребни апликации од Македонија“.

Повелете на промоцијата на ова монументално дело, а која ќе се одржи на 20.12 (19:00) во Националниот археолошки музеј. Промоцијата ќе биде збогатена со амбиентални реконструкции на златните апликации специјално подготвени за оваа пригода.

10/12/2025

Ни претставува чест да го најавиме публикувањето на нашето ново издание, монорафијата на проф. Никос Чаусидис „СО ЗЛАТО ПРОТИВ СМРТТА: ИКОНОГРАФИЈА И СЕМИОТИКА НА РАНОАНТИЧКИТЕ ЗЛАТНИ ПОГРЕБНИ АПЛИКАЦИИ ОД МАКЕДОНИЈА“

Промоцијата ќе се одржи на 20.12.2025 (сабота) во 19:00 часот, во Националниот археолошки музеј. Монографијата ги обработува погребните маски и другите златни покривки ставани врз телото на елитните покојници од Македонија во текот на VI и V век пред нашата ера.

Преку анализа на формата, значењето и намената на овие наоди, како и преку нивно споредување со пишаните извори и со соодветни традиции присутни во други култури, авторот се стреми да реконструира некои аспекти од религијата и митологијата на популациите што ги произведувале и користеле овие предмети, и особено нивните претстави за вселената, смртта и посмртната судбина на човекот.

На промоцијата ќе се претстави содржината на оваа електронска монографија, а ќе биде ставен во функција и линкот за нејзино бесплатно преземање од веб-страницата на ЦИП. За книгата и темата на која таа се однесува ќе зборува д-р Перо Арџанлиев, истакнат специјалист од дадената област. Потоа, д-р Игор Ефтимовски, близок соработник на авторот и одличен познавач на темата, ќе поведе разговор со него, поврзан со најинтригантните прашања кои се загатнати во неговата книга.

Настанот ќе биде проследен со изложба на реплики на златните маски и другите погребни апликации изработени од страна на проф. Чаусидис, а наменети за илустрирање на оваа публикација.

Издавач на монографијата е Центарот за истражување на предисторијата, а промоцијата е организирана во соработка со Националниот археолошки музеј.

Address

Скопје

Website

http://www.cip-cpr.org/

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Центар за истражување на предисторијата / Center for Prehistoric Research posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The Business

Send a message to Центар за истражување на предисторијата / Center for Prehistoric Research:

Shortcuts

Want your business to be the top-listed Contractor in Скопје?