Santosh Kathe & Associates

18/08/2026

How Building fights the Wind?
Tapering gradually reduces the building’s width as height increases, reducing wind forces and vortex effects.
The changing shape disrupts regular wind patterns and helps control building sway.
This improves stability, comfort, and structural efficiency in tall buildings.

14/08/2026

Tall buildings act like vertical cantilevers, fixed at the foundation and resisting lateral loads such as wind.

07/08/2026

Understanding the Structural Systems Behind High-Rise Buildings — From Conventional Frames to Advanced Tube, Outrigger, Mega-Frame & Diagrid Systems.

04/08/2026

02/07/2026

नव्याने तयार केलेल्या काँक्रिट रस्त्याला (White Toping) वाहतूक सुरू होण्यापूर्वीच तडे जाण्यामागे (Panel Cracks) प्रामुख्याने खालील तांत्रिक त्रुटी आणि कारणे दिसून येतात:
​१. क्युरिंगमधील हलगर्जीपणा (Improper Curing)
​काँक्रिट टाकल्यानंतर सुरुवातीच्या काळात त्याचे तापमान नियंत्रित राखणे आणि हायड्रेशन प्रक्रियेसाठी (Hydration Process) योग्य क्युरिंग (पाणी देणे) अत्यंत आवश्यक असते. जर सुरुवातीच्या तासांमध्ये क्युरिंग व्यवस्थित झाले नाही, तर काँक्रिटमधील पाण्याचे वेगाने बाष्पीभवन होते, ज्यामुळे श्रिंकेज क्रॅक्स (Shrinkage Cracks) पडतात.
​२. जॉइंट कटिंगमध्ये उशीर (Delayed Joint Cutting)
​काँक्रिटच्या रस्त्यामध्ये ठरावीक अंतरावर 'सॉ-कटिंग' (Saw-cutting) करून काँट्रॅक्शन जॉइंट्स (Contraction Joints) देणे बंधनकारक असते. काँक्रिट कडक होताना त्यात अंतर्गत ताण (Internal Stresses) निर्माण होतो. जर हे जॉइंट्स वेळेत (साधारणपणे काँक्रिट टाकल्यापासून ८ ते २४ तासांच्या आत) कट केले नाहीत, तर काँक्रिटला स्वतःचे तडे (Random Cracking) जातात. अशा प्रकल्पात जॉइंट्स मॅनेजमेंट योग्य प्रकारे न झाल्यास असे होते.
​३. सब-बेस आणि सब-ग्रेडमधील कमकुवतपणा (Sub-base / Base Failure)
​व्हाईट टॉपिंग करताना जुन्या डांबरी रस्त्यावर किंवा खालील थरावर (Sub-base) काँक्रिटचा थर दिला जातो. जर खालील बेस एकसमान (Uniform) नसेल, किंवा तिथे योग्य प्रकारे कॉम्पेक्शन (Compaction) झाले नसेल, तर जड वाहतूक किंवा स्वतःच्या वजनामुळे खालील भाग खचतो. परिणामी, वरील काँक्रिटच्या पॅनलला स्ट्रक्चरल तडे (Structural Cracks) जातात.
​४. Concrete mixture आणि जाडीमधील त्रुटी (Mix Design & Thickness Variation)
​जरी काही ठिकाणी जाडी निकषाप्रमाणे आढळली, तरी संपूर्ण पॅनलमध्ये काँक्रिटचा ग्रेड (उदा. M40) आणि पाण्याचे सिमेंटशी असलेले प्रमाण (Water-Cement Ratio) अचूक राखले गेले नाही, तर काँक्रिटची ताण सहन करण्याची क्षमता (Flexural Strength) कमी होते. Concrete mixture अचूक रचनेत (Workability vs Strength) तडजोड झाल्यास असे तडे जातात.

26/05/2026

नाशिकमध्ये बांधकामासाठी Fly Ash (उडणारी राख) च्या विटा किंवा तत्सम उत्पादने वापरणे कायद्यानुसार बंधनकारक आहे.
केंद्र सरकारच्या पर्यावरण, वने आणि हवामान बदल मंत्रालय (MoEFCC) च्या अधिसूचना आणि महाराष्ट्र शासनाच्या फ्लाय ॲश युटिलायझेशन पॉलिसी' (Fly Ash Utilization Policy) अंतर्गत हे नियम लागू करण्यात आले आहेत.
या संदर्भातील सविस्तर कायदेशीर आणि तांत्रिक माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

१. कायदेशीर तरतुदी आणि नाशिकची स्थिती
अंतराचा नियम (Radius Rule): केंद्र सरकारच्या अधिसूचनेनुसार, कोणत्याही कोळशावर आधारित औष्णिक वीज केंद्राच्या (Thermal Power Plant) ३०० किमीच्या परिघात होणाऱ्या सर्व सरकारी आणि खाजगी बांधकामांमध्ये फ्लाय ॲशपासून बनवलेल्या विटा, ब्लॉक्स किंवा टाइल्स वापरणे अनिवार्य आहे.
नाशिकचे भौगोलिक स्थान: नाशिकमध्ये एकलहरे (Eklahare) औष्णिक वीज केंद्र असल्यामुळे संपूर्ण नाशिक महानगरपालिका (NMC) क्षेत्र आणि जिल्हा या ३०० किमीच्या परिघात (शून्य ते ५० किमीच्या आत) येतो. त्यामुळे नाशिकमध्ये हा नियम अतिशय कडकपणे लागू होतो.
न्यायालयीन आदेश: 'नाशिक फ्लाय ब्रिक्स असोसिएशन' आणि इतर याचिकांवर राष्ट्रीय हरित लवाद (National Green Tribunal - NGT) ने दिलेल्या स्पष्ट निर्देशानुसार, नाशिक आणि आसपासच्या ५० किमी परिसरातील बांधकामांमध्ये पारंपरिक तांबड्या मातीच्या विटांच्या वापरावर निर्बंध घालून फ्लाय ॲश विटांचा वापर अनिवार्य करण्यात आला आहे.

२. महानगरपालिका आणि शासकीय यंत्रणेची भूमिका
बांधकाम परवानगी (Building Sanction): नाशिक महानगरपालिका (NMC) आणि (PWD) कडून बांधकाम नकाशा मंजूर करताना किंवा 'प्रारंभ प्रमाणपत्र' (Commencement Certificate) व 'भोगवटा प्रमाणपत्र' (Occupancy Certificate - OC) देताना फ्लाय ॲश विटांचा वापर करण्याची अट प्रामुख्याने समाविष्ट केली जाते.
शासकीय कंत्राटे: सर्व सार्वजनिक बांधकाम विभागाच्या (PWD) निविदांमध्ये आणि सरकारी गृहनिर्माण प्रकल्पांमध्ये (उदा. म्हाडा, प्रधानमंत्री आवास योजना) १००% फ्लाय ॲश विटा किंवा पोझोलाना सिमेंट (PPC) वापरणे बंधनकारक आहे.

३. फ्लाय ॲश विटा वापरण्याचे तांत्रिक व व्यावहारिक फायदे
अभियांत्रिकी आणि संरचनात्मक दृष्टिकोनातून या विटांचे अनेक फायदे आहेत:
मजबुती आणि टिकाऊपणा: या विटांची संकुचन क्षमता (Compressive Strength) सामान्य मातीच्या विटांपेक्षा अधिक स्थिर असते.
अचूक आकार (Dimensional Accuracy): यंत्राद्वारे तयार केल्यामुळे या विटांचे कोपरे आणि आकार एकसमान असतात. ज्यामुळे बांधकामात सांधे (joints) भरण्यासाठी कमी सिमेंट मॉर्टर (गिलावा) लागतो आणि प्लास्टरचा खर्चही वाचतो.
कमी पाणी शोषण (Water Absorption):या विटा मातीच्या विटांपेक्षा कमी पाणी शोषून घेतात (साधारण १०-१२%), ज्यामुळे बांधकामात ओल (Dampness) येण्याचा धोका कमी होतो.
आर्थिकदृष्ट्या परवडणाऱ्या:नाशिक परिसरात एकलहरे प्रकल्पामुळे फ्लाय ॲशची उपलब्धता सहज असल्याने, या विटा मातीच्या विटांच्या तुलनेत किफायतशीर दरात उपलब्ध होतात.

४. अपवाद आणि इतर पर्याय
जर प्रकल्पाच्या तांत्रिक गरजेनुसार फ्लाय ॲश विटा वापरायच्या नसतील, तर केवळ खालील पर्यायांना परवानगी मिळते:
AAC ब्लॉक्स (Autoclaved Aerated Concrete Blocks):यामध्येही फ्लाय ॲशचा अंश असतो, त्यामुळे या आधुनिक पर्यायाला मंजुरी मिळते.
काँक्रीट सॉलिड/हॉलो ब्लॉक्स (Concrete Blocks) निष्कर्ष आणि अंमलबजावणी
थोडक्यात सांगायचे तर, नाशिकमधील पर्यावरण संवर्धन, सुपीक जमिनीच्या वरच्या थराचे (Topsoil) रक्षण आणि प्रदूषण नियंत्रणासाठी मातीच्या विटा पाडण्यावर निर्बंध आहेत आणि फ्लाय ॲश विटांचा वापर पूर्णपणे बंधनकारक आहे.

25/05/2026

बांधकाम सुरू असताना इमारतीभोवती हिरवी नेट (Green Safety Net / Dust Barrier Net) लावणे हा केवळ सुरक्षेचा उपाय नसून, तो आता कायदेशीर नियमांचा एक अनिवार्य भाग बनला आहे. वाढते वायू प्रदूषण (Air Pollution) आणि धुळीचे कण (PM 10 आणि PM 2.5) नियंत्रित करण्यासाठी प्रदूषण नियंत्रण मंडळ आणि स्थानिक महापालिकांनी यावर कडक नियमावली लागू केली आहे.
​या नियमावलीची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

​१. हिरवी नेट लावण्याचे मुख्य उद्देश आणि नियम -

🔘​धूळ आणि सिमेंट नियंत्रणात ठेवणे: बांधकामाच्या ठिकाणी उडणारी धूळ, सिमेंटचे बारीक कण आणि वाळू आजूबाजूच्या परिसरात पसरू नये, यासाठी संपूर्ण इमारतीला हिरव्या नेटने कव्हर करणे बंधनकारक आहे.
🔘​सुरक्षा (Safety): उंचावरून विटा, सिमेंटचे प्लास्टर किंवा बांधकाम साहित्य खाली पडल्यास आजूबाजूचे रस्ते, बंगले किंवा पादचाऱ्यांचे नुकसान होऊ नये, यासाठी ही नेट सुरक्षा कवच म्हणून काम करते.

​२. महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळ (MPCB) आणि महापालिकेची नियमावली -

🔘​मुंबई, पुणे, नाशिक आणि इतर प्रमुख शहरांमध्ये 'एअर क्लीन ॲक्शन प्लॅन' (Air Clean Action Plan) अंतर्गत खालील नियम कडक करण्यात आले आहेत:
🔘​१००% कव्हरेज: बांधकामाधीन असलेल्या इमारतीची जी बाजू रस्त्याला किंवा निवासी वस्तीला (जसे की शेजारील बंगले) लागून आहे, ती बाजू तळमजल्यापासून ते सर्वात वरच्या मजल्यापर्यंत पूर्णपणे नेटने झाकलेली असावी.
🔘​नेटची गुणवत्ता: वापरली जाणारी नेट ही हाय-डेन्सिटी पॉलिथिलिन (HDPE) किंवा चांगल्या दर्जाची 'अँटी-डस्ट' (Anti-dust Net) असावी, जी वारा आणि धुळीला सहज रोखू शकते. ती फाटलेली नसावी.
🔘​उंचीची मर्यादा: जर इमारत जास्त उंच असेल, तर केवळ नेट लावून चालत नाही; तर रस्त्याच्या बाजूला लोखंडी किंवा लाकडी फलक (Tin Sheets / Barricading) लावून किमान १० ते २० फूट उंच तात्पुरती भिंत (Barricade) उभी करावी लागते.

​३. नियमांचे उल्लंघन केल्यास होणारी कारवाई

🔘​जर एखाद्या बांधकाम साईटवर हिरवी नेट लावली नसेल किंवा ती अर्धवट असेल, तर स्थानिक स्वराज्य संस्था (महानगरपालिका) आणि प्रदूषण नियंत्रण मंडळ खालील कारवाई करू शकतात:
🔘​दंडात्मक कारवाई: नियमांचे उल्लंघन केल्यास बांधकाम करणाऱ्या बिल्डर किंवा कंत्राटदाराला दंड ठोठावला जाऊ शकतो.
🔘​काम थांबवण्याची नोटीस (Stop Work Notice): अत्यंत निष्काळजीपणा आढळल्यास, जोपर्यंत प्रदूषण नियंत्रणाचे उपाय (नेट लावणे, पाणी मारणे) पूर्ण केले जात नाहीत, तोपर्यंत काम तात्काळ थांबवण्याचे आदेश दिले जातात.

​४. इतर पूरक नियम (हिरव्या नेटसोबत आवश्यक)

🔘​केवळ हिरवी नेट लावणे पुरेसे नसते, तर त्यासोबत खालील गोष्टींची काळजी घेणेही कायद्यानुसार गरजेचे आहे:
🔘​पाण्याचा फवारा (Water Sprinkling): धुळीचे कण हवेत उडू नयेत म्हणून साईटवर नियमितपणे पाण्याचा फवारा मारणे आवश्यक आहे.
🔘​साहित्याची वाहतूक: वाळू, सिमेंट किंवा खडी वाहून नेणारी वाहने (ट्रक/डंपर) सुद्धा पूर्णपणे ताडपत्रीने (Tarpaulin) झाकलेली असावीत.