28/04/2026
Βιοποικιλότητα, η ασπίδα πίσω από την ομορφιά της Αθήνας
Υπάρχουν στιγμές μέσα στο χρόνο που η αρχιτεκτονική υποχωρεί μπροστά στη φύση. Είναι εκείνες οι λίγες εβδομάδες που ορισμένα δέντρα ανθίζουν, μετατρέποντας γκρίζες λεωφόρους σε ανθισμένα ποτάμια. Ο τουρισμός των ανθέων (floral tourism) δεν είναι μια ρομαντική ιδέα, αλλά ένας ισχυρός μοχλός οικονομίας και μια βαθιά ανάγκη των κατοίκων της πόλης να συνδεθούν με το εφήμερο και το ωραίο.
Σε όλο τον κόσμο, συγκεκριμένα είδη δέντρων έχουν γίνει τοπόσημα. Στην Ιαπωνία, οι Κερασιές που συμβολίζουν την εφήμερη φύση της ζωής. Στη Νότια Αφρική και την Αυστραλία, οι Γιακαράντες βάφουν τους δρόμους με μοβ χρώμα, ενώ στο Μπουένος Άιρες, οι Τιπουάνες που καλύπτουν με κίτρινα άνθη (χρυσή βροχή), τις λεωφόρους.
Η Αθήνα έχει μπει δυναμικά σε αυτόν τον παγκόσμιο χάρτη των ανθισμένων τοπόσημων. Η πραγματική μαγεία της Αθήνας όμως δεν εξαντλείται σε ένα είδος δέντρου ή σε ένα μόνο χρώμα, ούτε σε μια ινσταγκραμική μόδα. Η πόλη διαθέτει μια εντυπωσιακή παλέτα δέντρων που προσελκύουν το ενδιαφέρον μας, μέσω της αλληλουχίας της ανθοφορίας τους, που διαρκεί μήνες. Αυτό κάνει την Αθήνα μοναδική με τη δική της ταυτότητα.
• Οι Νεραντζιές είναι αυτές που φέρνουν την άνοιξη, με το μεθυστικό τους άρωμα να συνοδεύει τα πάθη του Χριστού.
• Οι Κουτσουπιές παίρνουν τη σκυτάλη με το έντονο φούξια χρώμα τους, να γεμίζει τα κλαδιά τους.
• Οι Ψευδακακίες φωτίζουν τα βράδια και γεμίζουν την ατμόσφαιρα με γλυκό άρωμα.
• Οι Μποχίνιες, τα δέντρα-ορχιδέες, με τα εντυπωσιακά ροζ άνθη τους, δίνουν έναν εξωτικό και σπάνιο χαρακτήρα στην πόλη.
• Οι Γιακαράντες προσφέρουν τη μεγάλη μοβ κορύφωση καθώς πλησιάζει το καλοκαίρι
• Οι Γαζίες, με τα αρωματικά κίτρινα άνθη τους, είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με τη νεοκλασική ομορφιά και την ιστορική μνήμη της Αθήνας.
Παρόλα αυτά όμως, τα τελευταία χρόνια, φαίνεται να ζούμε την μόδα της Γιακαράντας, η Αθήνα έχει γεμίσει με νέα φυτά Γιακαράντας, τα οποία φυτεύονται παντού, σε κεντρικούς άξονες όπως η Βασιλίσσης Σοφίας, η Βας. Κωνσταντίνου, σε μικρά πάρκα, μεγάλα πάρκα, πλατείες, ιδιωτικούς κήπους κλπ.
Και εδώ ακριβώς αρχίζει να φαίνεται το πρόβλημα. Η υιοθέτηση ενός μοντέλου μαζικών φυτεύσεων με αποκλειστικό γνώμονα τον εφήμερο εντυπωσιασμό αποτελεί μια στρατηγικά ριψοκίνδυνη επιλογή. Η αστική μονοκαλλιέργεια καθιστά το αστικό πράσινο εξαιρετικά ευάλωτο σε παθογόνους οργανισμούς. Σε ένα τέτοιο εύθραυστο σύστημα, μια και μόνο ασθένεια αρκεί για να προκαλέσει αλυσιδωτή κατάρρευση, αφανίζοντας ολόκληρες δενδροστοιχίες. Το έχουμε άλλωστε ζήσει με τους Φοίνικες, με τις Μουριές και θα έπρεπε να παραδειγματιστούμε.
Πέρα από τους βιολογικούς κινδύνους, υπάρχει και μια αισθητική παγίδα, ένα τοπόσημο παύει να έχει ενδιαφέρον όταν βρίσκεται παντού. Η γοητεία της Γιακαράντας στο Ζάππειο ή την οδό Ρηγίλλης έγκειται ακριβώς στο ότι αποτελεί μια ιδιαίτερη, εντοπισμένη «έκπληξη» μέσα στον αστικό ιστό. Αν η πόλη μετατραπεί σε μια ατέρμονη, ομοιόμορφη μοβ γραμμή, η ιδιαιτερότητα χάνεται. Η φύτευση της Αθήνας πρέπει να βασίζεται στην ποικιλομορφία και στις εναλλαγές.
Πρέπει να γίνει σαφές ότι η επιλογή των φυτικών ειδών στον αστικό ιστό πρέπει να είναι αποτέλεσμα εξειδικευμένης μελέτης από επιστήμονες (γεωπόνους, δασολόγους και αρχιτέκτονες τοπίου), οι οποίοι μπορούν να συνεκτιμήσουν όλους τους παράγοντες και να βάλουν τις προδιαγραφές, που θα βοηθήσουν τα δέντρα να ευδοκιμήσουν μέσα στο δύσκολο αστικό περιβάλλον.
Και βέβαια είναι απαραίτητο να δρομολογηθούν πιλοτικές φυτεύσεις νέων ειδών δέντρων, τα οποία, σε συνδυασμό με τα δοκιμασμένα προσαρμοσμένα είδη, θα δώσουν στην Αθήνα μια νέα προοπτική ανθεκτικότητας.
Σταυρούλα Κατσογιάννη
Γεωπόνος – Αρχιτέκτων τοπίου MSc
