04/10/2026
Universiteti Mesjetar i Durrësit (i njohur në latinisht si Universitas studiorum Dyrrhachium) ka qenë një institucion i lartë arsimor i tipit Studium Generale, i themeluar në qytetin e Durrësit rreth viteve 1302–1305 ose gjysmën e dytë të shekullit XIV. Ky universitet vlerësohet si institucioni i parë i arsimit të lartë mesjetar në Ballkan dhe një nga më të hershmit në mbarë Evropën.
Themelimi dhe Organizimi
Universiteti u krijua dhe u administrua nga murgjit e Urdhrit Domenikan në Durrës, në një periudhë kur qyteti kishte marrëdhënie të ngushta apo ndodhej nën ndikimin e Republikës së Venedikut. Si çdo qendër tjetër akademike e mesjetës evropiane, ai funksiononte kryesisht si një shkollë e lartë teologjike dhe filozofike, ku mësoheshin teologjia, filozofia dhe shkathtësitë e lira (studia particularia).
* Kapaciteti: Të dhënat historike tregojnë se në kohën e lulëzimit të tij, universiteti kishte rreth 9 magjistër (profesorë) dhe mbi 100 studentë.
* Rrezatimi rajonal: Ligjëratat mbaheshin në Pallatin e Kuvendit Domenikan në Durrës. Ky institucion shërbente si një qendër e rëndësishme studimi jo vetëm për trevat arbërore, por tërhiqte studentë dhe pedagogë edhe nga Dalmacia, Bosnja e Hungaria.
Zhvendosja në Zarë dhe Trashëgimia
Për shkak të rrezikut të vazhdueshëm nga zgjerimi i Perandorisë Osmane në Ballkan gjatë fundit të shekullit XIV dhe fillimit të shekullit XV, strukturat akademike u detyruan të tërhiqen drejt veriut.
Më 14 qershor 1396, në Zarë të Dalmacisë (Kroacia e sotme), u rithemelua zyrtarisht ky institucion me emrin Universitas Jadertina (Universiteti i Zadarit). Rektori i parë i këtij universiteti në Zarë ishte pikërisht një erudit nga Durrësi, i njohur historikisht si Gjon Durrsaku (Johannes de Dyrrachium). Sot, Universiteti i Zadarit e njeh zyrtarisht këtë datë dhe kontributin e profesorëve durrsakë si pikënisjen e historisë së vet akademike.
Nëse pushtimi osman i vitit 1501 nuk do ta ndërpriste përfundimisht aktivitetin e tij në tokën shqiptare, Universiteti i Durrësit sot do të renditej krahas universiteteve historike më të vjetra në botë. [8]
Nëse dëshironi ta thellojmë këtë temë, më tregoni:
