SỨC KHỎE CÂY TRỒNG

30/07/2026

Nhiệt độ môi trường (dù tăng cao hay hạ thấp) đóng vai trò như một tác nhân kích hoạt hoặc ức chế biểu hiện các mạng lưới gen cốt lõi của hệ thống miễn dịch thực vật (cơ chế điều hòa biểu hiện gen), từ đó làm thay đổi khả năng kháng bệnh hoặc mức độ mẫn cảm của cây trồng với bệnh.
Tác động của nhiệt độ cao (Sốc nhiệt): Khi nhiệt độ tăng, cây trồng thường bị suy giảm khả năng miễn dịch tự nhiên. Nhiệt độ cao làm giảm biểu hiện của các nhân tố phiên mã chủ chốt như CBP60g và SARD1. Sự ức chế này ngăn chặn quá trình sinh tổng hợp Axit Salicylic (SA) và Axit N-hydroxypipecolic (NHP) – hai chất thiết yếu kích hoạt phản ứng kháng bệnh có hệ thống (SAR). Đồng thời, các thụ thể miễn dịch nội bào (NLR) cũng bị mất cấu trúc hoặc giảm tích lũy trong nhân tế bào, khiến cây trở nên mẫn cảm và dễ nhiễm bệnh hơn.
- Tác động của nhiệt độ thấp (Sốc lạnh): Ngược lại, điều kiện nhiệt độ thấp vừa phải có thể kích hoạt khả năng kháng chéo với mầm bệnh. Sốc lạnh giải phóng sự kìm hãm của các nhân tố phiên mã như CAMTA, kích hoạt biểu hiện của các gen liên quan đến con đường SA và các gen quy định protein chống bệnh lý (PR1, PR2, PR5). Tuy nhiên, nếu nhiệt độ hạ quá thấp hoặc kéo dài, hiện tượng xơ cứng màng tế bào và tích tụ gốc oxy hóa tự do (ROS) sẽ xảy ra, làm tổn thương bộ máy di truyền và khiến cây kiệt quệ, dễ bị nấm và vi khuẩn tấn công.

27/07/2026

3 đối tượng côn trùng gây hại nặng trên cây dừa

30/06/2026

GIẢI MÃ LÝ DO Pythium spp. THƯỜNG GÂY HẠI CÂY CON, CÁC MÔ NON CHƯA TRƯỞNG THÀNH


Lévesque et al. (2010), trong nghiên cứu về bộ gen Pythium ultimum, họ đã quan sát thấy sự tương đồng và đồng bộ trình tự cao với một loại nấm oomycete gây bệnh thực vật khác, như Phytophthora, chia sẻ các gen và mã hóa các enzym tham gia vào quá trình chuyển hóa carbohydrate (đường bột).

Tuy nhiên, sự vắng mặt hoặc không đại diện đầy đủ của nhiều gen đáng chú ý trong Pythium mã hóa cho các enzym cutinase, xylanase, pectinase, v.v. (như chúng đã có trong bộ gen Phytophthora) đã cho thấy một số khác biệt trong các phương pháp gây độc giữa các loại nấm oomycete này (Adhikari et al., 2013). Ngay cả biểu hiện của hai enzym cellulase và pectinase trong Pythium spp. cũng bị hạn chế; chúng đủ để thâm nhập vào sợi nấm nhưng không đủ để đường hóa hoàn toàn.

Hơn nữa, sự vắng mặt của các enzym phân hủy carbohydrate phức hợp này và sự hiện diện của α-
glucosidase, α-amylase, α-glucoamylase và invertase, phân hủy tinh bột và sucrose của cây, thiết lập sự khẳng định của Pythium gây bệnh thực vật đối với các mô thực vật non không có sự phát triển thứ cấp (Zerillo et al., 2013).

(Tài liệu cá nhân Nguyễn Hồng Quí: Các bệnh hại trên cây ớt: Phần 1- Bệnh hại do vi sinh vật giống nấm)

05/06/2026

Các loài Colletotrichum được xác định gây hại trên trái sầu riêng ở Miền Bắc Thái Lan (2023)

10/03/2026

Cơ chế trung hòa axit (Nâng pH đất) của Lân Nung chảy

Đây là tác động đầu tiên và quan trọng nhất để cắt đuôi cơn "nguy kịch" của đất phèn:
Thành phần kiềm trong Lân nung chảy: chứa hàm lượng vôi (CaO) và Magie (MgO) rất cao. Khi bón vào đất ẩm, các oxit này hút nước tạo thành các gốc kiềm (OH-), trực tiếp trung hòa các ion H+ gây chua.
2CaO + 2H2O -- > 2Ca(OH)2
2MgO + 2H2O --> 2Mg(OH)2
H+ + OH- ---> H2O
Kết quả làm độ pH vùng rễ được nâng lên nhanh chóng, đưa đất thoát khỏi ngưỡng cực chua (pH < 4.0), làm mất môi trường hoạt động của phèn.

20/01/2026

Việc cung cấp nitrat (NO3−) có thể làm thay đổi quá trình sinh tổng hợp auxin và vận chuyển của nó. Axit indole-3-acetic (IAA) là một loại auxin thiết yếu của thực vật, cần thiết cho sự sinh trưởng và phát triển của cây trồng trong các điều kiện môi trường khác nhau. Trong rễ cây Arabidopsis, sự phân hủy auxin không thể đạt được bằng cách vận chuyển auxin từ thân đến rễ, điều này cho thấy rằng chỉ riêng auxin cục bộ ở thân là không đủ để hỗ trợ sự hình thành, kéo dài và phát triển của rễ. Vận chuyển auxin được giả thuyết là rất quan trọng đối với sự phân bố IAA giữa các tế bào và trong tế bào ở thực vật. Bên trong tế bào thực vật, người ta báo cáo rằng đối với auxin anion định hướng và sự hình thành dòng chảy phân cực, nó cần các chất vận chuyển và sự định vị không đồng đều của chúng. Bằng chứng này cho thấy nitrat ở rễ điều chỉnh phiên mã quá trình vận chuyển và sinh tổng hợp auxin.
Một báo cáo của Cui-Hui Sun cho thấy rằng trong điều kiện NO3− thấp, con đường tín hiệu nitrat có tác dụng kích thích đặc hiệu đối với sự phát triển của rễ bên. Các phức hợp phân tử tham gia vào các con đường này điều chỉnh các giai đoạn khác nhau của sự phát triển rễ bên và cũng ảnh hưởng đến quá trình sinh tổng hợp và vận chuyển auxin. Những phát hiện này chứng minh rằng các thành phần tín hiệu nitrat (NO3−) hoạt động ở thượng nguồn của quá trình sinh tổng hợp, vận chuyển auxin và kiểm soát sự phát triển của rễ bên.

(Nguyễn Hồng Quí, Tài liệu cá nhân: "Auxin và sự phát triển của rễ cây")

17/01/2026

Lợi ích của việc quản lý dinh dưỡng theo tỷ lệ C/N trên cây lúa

1. Kháng sâu bệnh: Cây lúa có tỷ lệ C/N cân đối (không quá dư N) sẽ có thành tế bào dày, nồng độ đường tự do trên lá thấp, khiến các đối tượng dịch hại (như sâu ăn lá và nấm bệnh đạo ôn v.v...) khó tấn công.
2. Tối ưu năng suất: Đường bột được sản xuất ra bao nhiêu sẽ được vận chuyển vào hạt bấy nhiêu, tránh lãng phí đi nuôi các mô mới dư thừa do Đạm duy trì, từ đó giảm tối đa tỷ lệ hạt lửng lép.
3. Chống đổ ngã: Tỷ lệ C/N cao ở thân cây lúa giúp tích lũy nhiều cellulose và lignin, giúp cây lúa đứng vững trước gió bão và sức nặng của bông lúa cuối vụ.

Để ứng dụng thành công tỷ lệ C/N trê cây lúa, nên thực hiện nguyên tắc "Nặng đầu - Nhẹ đuôi" đối với Đạm(N) và chú ý bổ sung đầy đủ "Trung vi lượng (Mg, Si, Bo) + Đa lượng Kali" ở giai đoạn giữa và cuối vụ để nâng cao tỷ lệ C/N đúng thời điểm.

04/01/2026

Cơ chế kích thích đẻ nhánh trên cây lúa đầu vụ của Cytokinin

1. Cytokinin thúc đẩy sự phân chia tế bào tại các mô phân sinh chồi của cây lúa
Phần lớn Cytokinin tự nhiên được tổng hợp từ đầu rễ và vận chuyển ngược lên thân thông qua dòng vận chuyển mạch gỗ (xylem). Cytokinin thúc đẩy sự phân chia tế bào tại các mô phân sinh chồi, giúp các chồi nách (mầm nhánh) chuyển từ trạng thái ngủ sang trạng thái hoạt động --> phân chia tế bào mạnh mẽ để hình thành nhánh mới sớm hơn. Thông qua các cơ chế
• Cytokinin kích thích quá trình phân chia tế bào chất mạnh mẽ
• Cytokinin tham gia điều hòa tín hiệu, từ đó “bật công tắc” các gene đích quy định sự phân chia và biệt hóa tế bào tại mô phân sinh.
• Cytokinin thiết lập một vòng phản hồi tích cực với gene WUSCHEL (WUS) – một gene quản lý tế bào gốc --> đảm bảo nguồn tế bào gốc dồi dào để hình thành các cơ quan mới như lá và nhánh.
• Cytokinin tương tác với gene LOG ở lúa (mã hóa enzyme kích hoạt Cytokinin trực tiếp tại vùng đỉnh chồi) --> giúp cây tạo ra nhiều nhánh hữu hiệu hơn.

(Tài liệu cá nhân Nguyễn Hồng Quí; "CYTOKININ VÀ SỰ ĐẺ NHÁNH CỦA CÂY LÚA ĐẦU VỤ")

31/12/2025