15/10/2026
જય માં અંબે 🚩
એક સમય હતો, જ્યારે ગામનો ચોક જ ગામની ઓળખ હતો… આજે એ જ ચોક આપણી સંસ્કૃતિના અસ્તિત્વની સાક્ષી આપી રહ્યો છે!
મારું બાળપણ જ્યારે આ ગામની માટીમાં વીતતું હતું, ત્યારે નવરાત્રિ માત્ર નવ દિવસનો તહેવાર નહોતો, પરંતુ આખા ગામની આસ્થા, એકતા અને સંસ્કૃતિનો જીવંત ઉત્સવ હતો.
એ સમયે ગામના વડીલો અલગ-અલગ પાત્રો ભજવતા, પરંપરાગત વેશભૂષા ધારણ કરતા અને નવ દિવસ સુધી માતાજીની આરાધનામાં લીન રહેતા. ગામનો ચોક ભક્તિથી ગુંજી ઊઠતો, લોકો દૂર-દૂરનાં ગામોમાંથી આ ગરબી જોવા આવતા. એ દૃશ્યોમાં માત્ર મનોરંજન નહોતું, પરંતુ આપણી સંસ્કૃતિનો વારસો, વડીલોની મહેનત અને ગામના લોકોની લાગણીઓ જીવંત હતી.
પણ આજે સમય બદલાયો છે… કે પછી આપણે જ બદલાઈ ગયા છીએ?
વર્ષો વીત્યાં, રોજગાર અને સુવિધાઓની શોધમાં ગામડાંમાંથી શહેરો તરફ પલાયન વધ્યું. જે ગામની નવરાત્રિ એક સમયે આજુબાજુનાં ગામો માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર હતી, આજે એ જ ગામના ચોકમાં પહેલાં જેવી રોનક અને પહેલાં જેવો જનમેદનીનો માહોલ જોવા મળતો નથી.
જે ચોકમાં ક્યારેક લોકોની ભીડ જામતી હતી, આજે ત્યાં જાણે જૂની યાદો જ ગરબી રમતી હોય એવું લાગે છે!
કડવી વાત છે, પણ વિચારવા જેવી છે…
આપણે આધુનિક બનવાના નામે ક્યાંક આપણી ઓળખ તો ગુમાવી રહ્યા નથી ને? શહેરોમાં મોટી-મોટી ઉજવણીઓ થાય છે, આધુનિક લાઇટિંગ થાય છે, મોટા અવાજે સંગીત વાગે છે; પરંતુ આપણા ગામડાંની એ સાદગી, એ સામૂહિક ભાવના, એ પરંપરાગત પાત્રો અને એ વડીલોના સંસ્કારનું સ્થાન કોણ લેશે?
યાદ રાખજો, સંસ્કૃતિ માત્ર મંડપ, લાઇટિંગ અને ડીજેમાં નથી હોતી; સંસ્કૃતિ તો પેઢી દર પેઢી મળતા સંસ્કારો, શ્રદ્ધા, પરંપરા અને પોતાની માટી સાથેના જોડાણમાં વસે છે.
ખાસ કરીને ૧૯૯૦થી ૨૦૦૦ના એ ગામડાના દિવસો યાદ આવે છે, જ્યારે સાધનો ઓછાં હતાં, પણ લાગણીઓ અપાર હતી. સુવિધાઓ ઓછી હતી, પણ માણસો પાસે એકબીજા માટે સમય હતો. દેખાડો ઓછો હતો, પણ ભક્તિમાં ઊંડાણ હતું. ગામનો ચોક માત્ર જગ્યા નહોતો, પરંતુ આખા ગામના હૃદયનો ધબકાર હતો.
આજે પણ આપણા ગામના અમુક વડીલો માતાજીની પૂજા-અર્ચના અને આરાધના કરીને એ પરંપરાની જ્યોત પ્રજ્વલિત રાખી રહ્યા છે. એ વડીલો માત્ર પૂજા નથી કરતા, પરંતુ આવનારી પેઢી માટે આપણી સંસ્કૃતિનો વારસો સાચવી રહ્યા છે.
અને આ બધાની વચ્ચે અમારા પરિવાર માટે સૌથી ગર્વની વાત એ છે કે જ્યાં મારું બાળપણ વીત્યું, જ્યાં મેં એ જ ગરબી અને એ જ પરંપરાને જીવંત જોઈ હતી, આજે એ જ ચોકમાં બેસીને મારો ભત્રીજો માતાજીનાં દર્શન કરે છે અને તેમની આરાધના સાથે જોડાયેલો છે.
સમય બદલાયો, પેઢીઓ બદલાઈ, ગામની રોનક બદલાઈ; પરંતુ મારા ભત્રીજાનું એ જ ચોક સાથેનું જોડાણ અને એ જ પરંપરા પ્રત્યેની શ્રદ્ધા જોઈને મન ગર્વથી ભરાઈ જાય છે.
કારણ કે વારસો માત્ર મિલકતનો નથી હોતો, વારસો સંસ્કારોનો પણ હોય છે. સંતાનોને સંપત્તિ આપવી એ મોટી વાત છે, પરંતુ તેમને પોતાની સંસ્કૃતિ, પોતાના ગામની ઓળખ અને પોતાના વડીલોએ જાળવેલી પરંપરા સાથે જોડાયેલા રાખવા એ એનાથી પણ મોટી જવાબદારી છે.
આજે જરૂર છે કે આપણે માત્ર જૂના દિવસોને યાદ કરીને ભાવુક ન બનીએ, પરંતુ એ સંસ્કૃતિને ફરી જીવંત રાખવા માટે આગળ આવીએ.
ગામ છોડીને શહેરમાં વસવું ખોટું નથી, પ્રગતિ કરવી પણ ખોટી નથી; પરંતુ પ્રગતિના નામે પોતાનાં મૂળિયાં ભૂલી જવું એ ચોક્કસપણે વિચારવા જેવી બાબત છે.
આપણી આવનારી પેઢીને ખબર હોવી જોઈએ કે તેમના પૂર્વજો કેવી રીતે નવરાત્રિ ઉજવતા હતા, ગામના વડીલો કઈ રીતે પાત્રો ભજવતા હતા અને માતાજીની આરાધનાને માત્ર ધાર્મિક વિધિ નહીં, પરંતુ આખા ગામના ગૌરવ સાથે કેવી રીતે જોડતા હતા.
કારણ કે જે પેઢી પોતાનો ઇતિહાસ ભૂલી જાય છે, તે ધીમે ધીમે પોતાની ઓળખ પણ ગુમાવવાનું જોખમ ઊભું કરે છે.
મારે ગર્વ છે મારા ગામ પર, એ ગામના વડીલો પર, એ જૂની પરંપરા પર અને મારા ભત્રીજા પર, જે આજે પણ પોતાની સંસ્કૃતિ સાથે જોડાયેલો છે.
ગામની માટી ભૂલશો નહીં…
કારણ કે એ જ માટીમાં આપણું બાળપણ, આપણા સંસ્કાર અને આપણી સાચી ઓળખ દટાયેલી છે! 🚩🙏
